Wat moeten we maken van de situatie in Hong Kong?

In maart 2019 zijn er immense protesten in Hong Kong begonnen om te voorkomen dat de omstreden ‘uitleveringswet’ ingevoerd zou worden. Miljoenen mensen vulden maandenlang steevast de straten en als buitenstaander was het soms schokkend om te zien hoe de protesten verliepen. Traangas, rubberen kogels, slaande ruzies, het weerhield zowel de Chinese autoriteiten als de demonstranten niet om voet bij stuk te houden. Tot 4 september, toen Lam, regeringsleider van Hong Kong, als gevolg van de maandenlange protesten aankondigde dat ze het wetsontwerp had ingetrokken. Maar is dit het einde? En wat vinden we er als Westerlingen nou zelf van? Om hier goed antwoord op te kunnen geven neem ik je eerst mee de diepte in.

Wat is er nou eigenlijk aan de hand?

Hong Kong, een stad aan de Chinese Kust, kent het ‘één land, twee systemen-principe’, wat wil zeggen dat Hong Kong geen deel uitmaakt van het rechtssysteem van China maar wel onderdeel is van het land. Dit komt omdat Hong Kong ooit een Britse kolonie was en bij de overdracht ervan aan China in 1997 is afgesproken dat Hong Kong op zijn minst 50 jaar zijn eigen wetten, rechtspraak en politieke vrijheden zou behouden. China wilde Hong Kong echter al eerder dan dat, namelijk in 2019, een wet opleggen, namelijk de uitleveringswet. Het wetsvoorstel hield in dat de lokale autoriteiten verdachten konden uitleveren aan landen waarmee Hong Kong geen uitleveringsverdrag heeft, zoals China en Taiwan. Tegenstanders van het wetsvoorstel vreesden dat dit het onafhankelijke rechtssysteem van Hong Kong zou ondermijnen en dat China bijvoorbeeld ook zou tornen aan de vrijheid van meningsuiting of vrijheid van vergadering in Hong Kong. Ook wordt gevreesd dat de Chinese regering de wet zou kunnen gebruiken om tegenstanders van de CCP (Chinese Communistische Partij, de enige partij toegestaan in China) vast te zetten. Lam zat hierbij gevangen tussen twee vuren aangezien ze enerzijds haar kiezers in Hong Kong tevreden moest houden, maar anderzijds ook de Chinese regering, welke wel degelijk invloed heeft op de regio. Zo stelt Peking een college van 1200 mensen aan, dat de kandidaten kiest vóór de stemming over een nieuwe leider van Hongkong. Hong Kong mag dus alleen op een kandidaat uit die voorselectie stemmen.

Nu Lam het wetsvoorstel heeft ingetrokken zijn de protesten nog niet helemaal voorbij.

Er zijn nog steeds demonstranten die willen dat Lam aftreedt en dat er algemeen stemrecht komt waardoor de invloed van China op het kiesstelsel verdwijnt.

China de boeman

Als westerling is het niet lastig om jezelf achter de inwoners van Hong Kong te scharen. Welk vredelievend mens voelt er nou geen compassie voor inwoners die strijden voor vrijheid van meningsuiting? Of het recht om uit te spreken dat je het niet eens bent met een autoritaire Staat, zonder het risico te lopen dat je wordt opgepakt? Het politieke systeem van China wordt door ons gezien als onrechtvaardig en als we de situatie aan kinderen zouden moet uitleggen zouden we zeggen dat China de draak is en de inwoners van Hong Kong de prinses die gered moet worden. Zouden we met elkaar spreken, dan zouden we zeggen dat het onacceptabel is dat bepaalde fundamentele vrijheden in het geding zijn. Het is simpelweg onethisch. Maar zou het niet kortzichtig en bovenal wetenschappelijk onverantwoord zijn om een normatief oordeel te vellen over de situatie aldaar zonder een poging te hebben gedaan om het gedrag van de Chinese regeringsleiders te begrijpen? Hoe gerechtvaardigd is het dat we onze Westerse brillen opzetten om vervolgens als een soort ethische oppergod te vertellen hoe het anders moet, zonder de historische context van een land in onze overweging mee te hebben gewogen? Wees je ervan bewust dat meegaan in deze redenering niet betekent dat je het gedrag van de Chinese Staat goedkeurt. Het betekent ook niet dat je er minder gelijk door krijgt, mogelijkerwijs zou het geluk van de Chinese inwoners inderdaad sterk verbeteren wanneer het meer democratisch zou worden. Het kan echter wel betekenen dat onze perceptie wordt bijgesteld, dat we meer begrip voelen voor de situatie en dat we, mogelijkerwijs, als een gevolg daarvan op een andere manier het vraagstuk ‘China’ benaderen. En wellicht zorgt die benaderingswijze er op zijn beurt wel voor dat we op een veel succesvollere manier iets kunnen bijdragen aan zowel de interne als de externe verhoudingen van het land.

Wat je moet weten van China’s geschiedenis

  • China, tot dan toe een redelijk geïsoleerd Keizerrijk (de Qing-dynastie) wordt binnen gevallen door de Britten omdat de Keizer geen Opium van ze wilde kopen (de Britten zochten een afzetmarkt, maar nadat Koningin Victoria had gezien wat de verslaving kon doen besloot ze het in haar eigen land te verbieden). Vanuit Hong Kong rukt de Britse oorlogsmachine op langs de kustlijn en verwerft met veel geweld handelsconcessies, waarbij de Chinese samenleving ondertussen verslaafd raakt aan opium. Rondom dezelfde tijd hebben overigens de Amerikanen, Fransen én Nederlanders territoria veroverd binnen het land, die ook hun eigen wetten implementeerden. Het Chinese keizerrijk een schijnstaat, overgeleverd aan de expansiedrift van de westerse koloniale machten. Dit werd ervaren als een grote vernedering.
  • Japan is een rijzende macht en zoekt de confrontatie. Het begint de eerste Chinees-Japanse Oorlog. China verliest hierdoor haar invloed op Korea aan Japan. Het aanzien van de Qing-dynastie raakt nog verder beschadigd. Door het verlies van vertrouwen in de Keizer ontstaat in het hele land verzet en met succes, want in 1912 valt het Keizerrijk en komt er een einde aan drie eeuwen heerschappij van de Qing-dynastie.
  • De KMT (Kwomintang) vormt een nieuwe regering met de belofte tot het doorvoeren van een revolutionaire modernisering op basis van een sterk leger en een sterke centrale staat. De KMT wordt echter niet succesvol. Nadat er een machtswisseling heeft plaatsgevonden blijkt het land zo groot te zijn dat het onmogelijk te controleren valt, laat staan te veranderen. Tijdens de jaren twintig en dertig controleert KMT dan ook wel delen van Zuid-China, maar de rest van het land blijft overgeleverd aan de anarchie van de lokale krijgsheren. Zij vechten om stukken land, strijden voor de ondermijning van de centrale regering en trachten op bloedige wijze hun volk onder de duim te houden. Niet alleen is China vernederd, het is chaos.
  • Mao Zedong, een bloeddorstig man, komt aan de macht met zijn partij: de CCP. Hij voert een politiek schrikbewind. Alleen al de schijn criticus te zijn van de partij is voldoende om opgepakt, gefolterd en/of vermoord te worden. Zelfs kinderen van oud-critici worden opgepakt. Maar ook binnen de partij is er niks zeker. List en bedrog lijken eerder de norm dan uitzondering.
  • Mao Zedong start een campagne genaamd ‘de Grote Sprong Voorwaarts.’ Hij wilde zorgen voor een snelle transformatie van China van een agrarische economie naar een industriële maatschappij. De Grote Sprong Voorwaarts leidde tot een hongersnood met tientallen miljoenen dodelijke slachtoffers.
  • Mao Zedong wenst alleenheerschappij (deze verloor hij door de Grote Sprong Voorwaarts) en start een nieuwe campagne ‘de Culturele Revolutie’ om onder andere het uitschakelen van zijn tegenstanders binnen de partij te rechtvaardigen. De schattingen over het aantal doden binnen de Culturele Revolutie variëren van 1,7 miljoen mensen tot 8 miljoen mensen. De stedelijke intellectuelen (waaronder de 15-jarige Xi Jin Ping die eerst gevangen zat) werden vanaf 1968 merendeels gedeporteerd naar het platteland om hen te leren weer het minimalistische te waarderen.
  • Mao Zedong komt te overlijden en het schrikbewind lijkt voorbij. Pas in 1978 is er een economische hervorming, waardoor China erin slaagt een land te worden met kapitalistische trekken, maar onder communistische leiding. Ondanks de groei van de bevolking heeft de economie zo’n snelle groei doorgemaakt dat ook het inkomen per hoofd zeer sterk is toegenomen van 381 renminbi in 1978 naar 53.980 renminbi in 2016.

Enkele honderden miljoenen Chinezen zijn in deze periode ook boven de armoedegrens uitgekomen.

Zoals je kunt zien kent de recente geschiedenis van China alom kommer en kwel en dit is dan nog maar een beknopte uiteenzetting. Politiek gezien was en is het waarschijnlijk nog steeds een hels karwij om het land te besturen. Bekeken vanuit het licht van deze geschiedenis kunnen we het gedrag van de huidige Chinese bestuurders, mijns inziens, in ieder geval in zekere mate begrijpen. Dat de bestuurder binnen de Partij het gevoel hebben dat ze het recht hebben om Hong Kong weer volledig onderdeel te laten zijn van China nadat de Britten het van ze afgepakt hebben is van zichzelf geen idioterie. Belangrijk is in dit kader dat er wordt beseft dat de huidige Chinese bestuurders van jongs af aan verteld werd dat eerherstel van het land misschien wel hun belangrijke taak zou worden.

Verder is het vanuit ons westers perspectief lastig om de controledrang van de CCP te begrijpen, wederom bekeken vanuit het licht van de Chinese geschiedenis is dat een heel ander verhaal. Het land is veelal oncontroleerbaar geweest en daar waar geen controle was, was chaos. Een chaos die de CCP koste wat kost wil vermijden door het scheppen van orde.

Het is duidelijk dat de wijze waarop China deze orde probeert te scheppen discutabel is. Mogelijk heb je gelijk, zoals eerder genoemd, als je zegt dat een meer Westerse aanpak effectiever zou zijn. De essentie van mijn stelling is echter dat het Chinese beleid enkel vanuit het licht van de Chinese geschiedenis geanalyseerd en begrepen kan worden. Het is lastig om op voorhand te voorspellen wat de effecten daarvan zullen zijn maar in ieder geval zorgt het voor een benadering die in de basis meer begrip in zich draagt. Ik laat aan je verbeeldingskracht over wat dat zou kunnen betekenen.

Een belangrijk boek voor dit artikel was ‘de nieuwe Keizer’ van Ties Dams, het boek vertelt over de geschiedenis van China én Xi Jinping, de nu machtigste man in China. Hij vertelt je bijvoorbeeld hoe de moeder van Xi vanwege het bewind van Mao gedwongen werd om haar jonge zoon publiekelijk te vernederen door kreten te roepen als: ‘Weg met Xi Jinping!’. Het grootste deel van het historisch overzicht van dit artikel komt uit dat boek, maar het komt niet in de buurt van de waanzinnige verhalen die hij vertelt. Het is een zeer aan te raden boek.

 

Door: Stephan van den Berg
Foto:  Flickr 2019

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *