De oorzaken en het belang van de protesten in Iran.

© Wikimedia Commons

In de Islamitische Republiek van Iran start het nieuwe jaar met een knal wanneer er door het hele land heen protesten tegen de huidige regering ontstaan; ‘’Death to Rohani!’ Wordt er luidkeels door de straten geroepen in een filmpje dat viral ging op social media. De protesten gingen door tot het midden van januari, uiteindelijke vielen er 21 doden en zijn er ruim 450 mensen opgepakt. Wat heeft er voor kunnen zorgen dat er zulke massale protesten zijn ontstaan in de onvrije autoritaire staat? Vallen de demonstraties toe te wijzen aan de Arabische lente?

Om te beginnen: Nee. De protesten in Iran zijn volledig op zichzelf ontwikkeld en hebben een volledige andere oorsprong, een feit dat enigszins toe te wijzen is aan de afgezonderde positie van Iran in het Midden-Oosten. Voor een beter begrip voor het ontstaan van de demonstraties moeten we terugkijken naar 2013, het jaar waarin de verkiezingsstrijd begon tussen huidig president Hassan Rohani en voormalig president Mahmoud Ahmadinejad. De bevolking had zojuist 8 jaar lang onder het restrictieve streng-orthodoxe beleid van Ahmadinejad geleden, toen opeens de frisse kandidaat Hassan Rohani opdook. Hij sprak van verandering, versoepeling van restrictieve islamitische wetten, meer persvrijheid, een verbeterde omgang met het westen en zelfs verbeterde rechten voor vrouwen. De verkiezing werden in de eerste ronde al door Rohani bepaald met een overwinning met een meerderheid van 50,7%.

Een belangrijke campagnebelofte van Rohani was de volledige ontwapening van Iran’s nucleaire arsenaal. Het westen had eerder zware economische sancties opgelegd om de nucleaire bewapening te ontmoedigen en de Iranese economie leed er zwaar onder. Ahmadinejad had juist sterk het nucleaire arsenaal proberen te vergroten, wat als gevolg had dat onder zijn bewind er massale werkloosheid was en een compleet stagnerende economie. Dit had al meerdere keren geleid tot demonstraties, waar hoofdstad Teheran vaak de stichter en speelterrein van zou zijn.

Rohani had beloofd een eind te maken aan de economische sancties en pleegde in 2013 voor het eerst sinds 1979 contact met een Amerikaanse leider. In 2015 waren de deals gemaakt en de sancties grotendeels opgeheven. Peilingen lieten zien dat de Iraanse bevolking vrijwel volledig achter de denuclearisatie stonden en keken hoopvol toe naar een vrijere toekomst met een betere economie.

Echter werd het al vrij snel duidelijk dat deze hoop volledig futiel was. Hoewel de economie er enigszins op vooruitging vanaf 2015, maakte de hoge inflatie dit onzichtbaar voor de bevolking. Daarnaast zorgde de oneerlijke welvaartsverdeling en de hogere voedselprijzen ervoor dat de Iraanse middenklasse er juist sterk op achteruit ging. Dit was grotendeels te danken aan corruptie binnen de politiek, slechte economische management, desinteresse van buitenlandse investeerders, bovenop het feit dat voor elke economische sancties die verdween voor denuclearisatie, er nog twee voor de schending van de mensenrechten en een derde voor een andere doeleinde stond. De teleurstelling in de economie bovenop de grote werkloosheid onder de jonge beroepsbevolking, terwijl de elite schaamteloos hun welvaart in het gezicht van de bevolking wapperde, zorgde voor grote onvrede.

De vonk die het zorgde voor de eruptie van protesten zou echter gegeven door president Rohani zelf. Aan het eind van vorig jaar werden de landelijke budget bekent gemaakt, maar, ondanks wat normaliter gebeurd, werden alle documenten publiekelijk beschikbaar gemaakt. Dit betekende dat de meeste Iraniërs opeens inzage hadden in het budget, welke volstond met corruptie en een grote belastingvermindering voor de geestelijkheid, terwijl voedselprijzen omhoog gingen en de gemiddelde Iranees er zwaar op achteruit ging. Dit was genoeg om het vuur aan te steken en de protesten waren geboren.
Waarom president Rohani dit gedaan heeft valt slechts over te speculeren. Een mogelijkheid is dat Rohani de documenten beschikbaar stelde om te proberen zijn eigen macht te verrijken. Iran is namelijk een theocratie met ayatollah Ali Khamenei als hoogste autoriteit die de macht heeft om alles wat Rohani wilt passeren kan vetoën. Mogelijk zou Rohani zijn eigen machteloosheid om daadwerkelijk verandering te kunnen bewerkstelligen met deze zet duidelijk willen maken, om met de publieke woede gebruik te maken om meer macht te verkrijgen binnen het hoogste bestuur.

Wat maakt deze opstanden zo significant?
Er zijn al meerdere opstanden geweest in Iran sinds de Iraanse revolutie van 1979, maar toch kunnen deze relatief kleinschalige en ongeorganiseerde protesten van significant belang zijn. De stedelijke middenklasse is al langer een bekende vijand van de regering, immers komen zij in aanraking met de vrijheid en rijkdom waarmee de elite trots rond paradeert, maar worden zij hard herinnerd aan de realiteit dat zij op geen enkele manier iets van deze rijkdom en vrijheid bezitten. Het platteland was traditioneel de loyale factie aan de regering. Echter heeft deze groep juist deze maand massaal geprotesteerd. Een realisatie dat de beloofde gestage verandering in feite geen enkele vergrote vrijheden en veranderingen bewerkstelligd, vermindert de acceptatie van de slechte economie en groeiende ongelijkheid enorm. Hiermee heeft de regering misschien wel zijn meeste belangrijke bondgenoot verloren. De huidige protesten zullen hoogstwaarschijnlijk niet tot een daadwerkelijke machtsverschuiving of revolutie leidden. De willigheid om de wapens op te pakken tegen de regering heerst niet zoals dat in andere landen van de Arabische lente zo was, dat de Iraanse regering meermalig heeft aangegeven zijn machtspositie met geweld te willen verdedigen draagt zeker hieraan mee. De toekomst van Iran is niet zeker. Met de onvrede die zo duidelijk aan het oppervlakte ligt en de belangrijke bondgenoot die nu van kant is gewisseld is het maar spannend wat de toekomst voor Iran in petto heeft.

 

Door: Quinten Torre
Foto: Wikimedia Commons

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *