De nasleep van de Arabische lente: De migrantencrisis in Libië

Enkele jaren geleden liet de Arabische lente de politieke status quo van het Midden-Oosten doen wankelen, zes regeringen maakte het einde niet mee en er vielen rond de 240 tot 250 duizend slachtoffers. De gevolgen waren enorm; economieën zijn ingestort, overal heerst politieke instabiliteit en extremisme viert hoogtij. De Arabische lente is overgeslagen in een winter. Libië stortte in een volledige burgeroorlog na het omkomen van dictator Moammar al-Qadhafi en bevindt zich nu ook nog in een vluchtelingencrisis. Onlangs was er internationale oproer, nadat een video uitkwam waarbij vluchtelingen als slaven verkocht werden.

Ondanks de frequente schending van de mensenrechten, waren de meeste Libiërs tevreden met de heerschappij van Qadhafi. Libië was een van de rijkste landen van Afrika, zo was er gratis ziekenzorg en educatie en was het het enige schuldvrije land. Nu, meer dan zes jaar na de dood van de dictator, ligt het land in een puinhoop. De burgeroorlog heeft het land verdeeld in vijf verschillende regimes, met weinig tot geen autoriteit in het zuiden, waar nu kleinere stammen strijden voor lokale heerschappij. Deze machtsvacuüm, de onzekere economie en de geschikte positie aan de kust van de Middellandse zee maakt Libië tot het perfecte land voor de mensenhandel.

De route van de mensensmokkel
De gevaarlijke zeeroute over de Middellandse Zee kreeg afgelopen jaar plotseling veel media-aandacht nadat een foto werd verspreid van een dood aangespoeld vijfjarig jongetje. Maar de oversteek is eigenlijk pas de laatste stap, en zeker niet de gevaarlijkste. Minstens even dodelijk is de reis door de Sahara naar Libië vanuit de westelijke route (voornamelijk Gambia, Ivoorkust en Nigeria) en de oostelijke route (voornamelijk Sudan, Somalië en Eritrea). Mensen worden in de gevaarlijke hitte van de zon enkele weken in de achterkant van een overvolle pick-up truck gezet die recht door de woestijn gaat. Verdroging, maar ook simpelweg van de pick-up truck afvallen, zijn grote doodsoorzaken. Volgens de International Organization of Migration (IOM) komen er zelfs meer vluchtelingen om in de Sahara, dan in de Middellandse Zee.

Beide routes komen samen in het zuiden van Libië, in het dorpje Sabha. Hier begint een nieuwe periode van onzekerheid. De meeste vluchtelingen hebben al hun geld uitgegeven aan de dure reis (vaak rond de €3000) en hebben alles achtergelaten voor de hoop op een beter leven, zelfs met het bekende risico in hun achterhoofd. Om deze redenen zijn zij volledig afhankelijk van de smokkelaars, die vanaf dit punt vaak al vluchtelingen in de mensenhandel en prostitutie weten te brengen.

De volgende stap is de hoofdstad Tripoli, waar de mensensmokkelindustrie het grootst is. Er wordt geschat dat de helft van de lokale economie uit mensensmokkel bestaat, zo maken wekelijks 3000 mensen hier de oversteek. Dagelijks overleven er twaalf deze niet. De regering in Tripoli heeft de middelen noch de belangstelling om dit probleem op te lossen. Om deze reden bestaat de kustwacht slechts uit 4 boten met compleet onervaren en ondergekwalificeerd personeel die vaak de taal niet spreekt van de gesmokkelde vluchtelingen, wat frequent tot geweld en schending van de mensenrechten leidt. Toch kan de kustwacht op een goede avond ruim 500 mensen redden.

De rubberen boten zijn niet gemaakt om tot het einde te komen, er wordt gerekend op de hulp van de Italiaanse kustwacht. Als een boot zelf naar de overkant zou gaan zou hij zinken voordat hij aankomt.

De rubberen boten zijn niet gemaakt om tot het einde te komen, er wordt gerekend op de hulp van de Italiaanse kustwacht. Als een boot zelf naar de overkant zou gaan zou hij zinken voordat hij aankomt. Als ze eenmaal worden opgepakt zijn ze het gevaar van dood op zee ontkomen, maar ontstaat een compleet nieuw pad vol problemen. Een vluchteling wordt na hun ontvangst voor maanden in te kleine centra opgesloten, waar ze te weinig voedsel krijgen, mishandeld worden en niet toegestaan zijn om contact met de buitenwereld te hebben. Er zijn niet genoeg voorraden, noch is er acceptabele medische hulp, waardoor vele vluchtelingen omkomen en zwangere vrouwen gedwongen worden om hun kind te baren op te kleine wc’s of zelfs op de grond. Racisme onder medewerkers speelt hierbij een grote rol. Door de complete stagnatie van de economie van een recentelijk rijk land en de grote politieke onzekerheid, neigen mensen de schuld van dit probleem af te schuiven op de vluchtelingen. Het helpt ook niet mee dat de meeste medewerkers de taal niet spreken, waardoor communicatie en wederzijds respect onmogelijk wordt.

Echter is er recentelijk door CNN fysiek bewijs gevonden voor een misdaad waar al langer over gefluisterd werd door de vluchtelingen zelf. Slavernij, ja letterlijk slavernij. Undercover werd een man gefilmd die voor drie zwarte jongemannen een bieding hield; ”400, 500, 600, 700” voor een paar honderd euro heb je een mens als eigendom. Bij verzamelpunten als Sabha of wanneer opvangcentra overvol raken, worden mensen verkocht en gekocht. De meeste mannen worden verkocht om op het land te werken, terwijl de vrouwen de prostitutie in worden gedwongen. Vele van de slaven sterven door aanhoudende mishandelingen of door hongersnood.

I was arrested and imprisoned in southern Libya… I was sold to a slave trader, along with other Eritreans, Somalis and Nigerians. This person took us to a farm, where we could not leave except to go to work at a construction site and return. We were always guarded by armed people. – Slachtoffer slavernij

 

De reactie van het westen
Nadat de reportage van CNN uitkwam werd er internationaal gereageerd met verontwaardiging, waaronder door de Franse premier Emmanuel Macron die al een plan van militair ingrijpen aankondigde. CNN kreeg de autoriteiten in Libië zelfs zo ver om een officieel onderzoek te starten, maar media-outlets in Libië zelf hebben CNN bekritiseerd met de steun die ze ontvangen van Trump, wiens argument van ”fake news” ze tegen de rapportage kunnen gebruiken.

Echter kan dit structurele probleem niet zo makkelijk met militair ingrijpen gestopt worden. Zolang er mensen hun thuisland verlaten – door redenen zoals Boko Haram, weinige economische kansen of klimaatverandering – zullen er altijd smokkelaars zijn die de kwetsbare positie van deze mensen misbruiken. Voor een groot deel van deze redenen om te vluchten is het Westen direct of indirect schuldig in hun koloniaal verleden of recentelijke oorlogen. Zeker in het geval van het Midden-Oosten en Libië. Of je nu het militair ingrijpen wat heeft geleid tot de dood van dictator Moammar al-Qadhafi gerechtvaardigd vindt of niet, aan de consequenties van deze actie hebben wij wel schuld.

Dit laat ons achter met de vraag hoeveel verantwoordelijkheid het Westen moet nemen in het oplossen van deze humanitaire crisis. Want of je nu anti- of pro-immigratie bent, iedereen kan het erover eens zijn dat vluchtelingen tenminste als mensen behandelt moeten worden, in plaats van slaven.

 

Door: Quinten Torre
Foto: Wikimedia Commons 2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *