Aandacht voor het basisinkomen: Wat zijn de voordelen?

Deze maand gaat er in Barcelona een groot basisinkomenexperiment van start, genaamd B-MINCOME: een verwijzing naar het succesvolle Mincome-experiment uit 1973 in het Canadese dorp Dauphin. Vorig jaar (december 2016) startte ook in Helsinki een experiment met meer dan 2000 deelnemers die twee jaar lang het basisinkomen zullen krijgen. Nu mogen ook vier gemeenten in Nederland (Utrecht, Tilburg, Groningen en Wageningen) starten met experimenteren. Het idee van het basisinkomen krijgt steeds meer aanhang in Europa. Wat is het basisinkomen en wat gaat dit betekenen voor Nederland?

Wat is het basisinkomen?
‘Een idee dat maar niet wilt verdwijnen’, zo noemde Ron Hikel – onderzoeksleider van het Mincome experiment – het basisinkomen. Het idee heeft door de eeuwen heen al vele vormen aangenomen  en is geopperd door belangrijke denkers, zoals Thomas More in zijn Utopia (1516), Martin Luther King en zelfs neoliberaal Milton Friedman. Het basisinkomen is een gegarandeerde onvoorwaardelijke toeslag, hoog genoeg om van te leven. Iedereen krijgt het, werkend of werkeloos, rijk of arm. Je hoeft er niks voor te doen, je mag zelf bepalen wat je ermee wilt doen.

Er zijn in het verleden enkele grote experimenten geweest met het basisinkomen. De belangrijkste was het Mincome-experiment in Dauphin, waarbij tussen 1974 en 1979 inwoners met lage inkomens gratis geld op de deurmat kregen. Het resultaat was verbluffend: de stad werd een stuk gezonder (het aantal ziekenhuisbezoeken nam met 8,5% af) en daarnaast was de criminaliteit sterk afgenomen. Maar het meeste opvallende resultaat was dat mensen nauwelijks tot niet minder gingen werken. Het aantal arbeidsuren nam voor mannen gemiddeld met 1% af, voor getrouwde vrouwen was dit 3% en voor ongetrouwde vrouwen was het 5%. Deze vrije tijd werd niet nutteloos gebruikt, jongeren bleven langer studeren en er werd veel meer mantelzorg gegeven en vrijwilligerswerk gedaan.

 

Voor 2043 zal de helft van alle banen niet meer bestaan.

Waarom is het basisinkomen opeens een issue?
Door de opkomst van robots en de digitalisering van arbeid zal een heel groot deel van alle banen verdwijnen. Oxford University beweert zelfs dat binnen 25 jaar 47% van alle banen niet meer zal bestaan! Om deze redenen zijn grote namen uit Sillicon Valley – o.a. Elon Musk, Facebook medeoprichter Chris Hughes en CEO van Y Columbia Sam Altman – groot voorstander van het basisinkomen. In de toekomst zal er een compleet andere manier van welvaartsverdeling moeten komen die niet arbeidsafhankelijk is.

Bovendien lost het basisinkomen een cruciaal probleem in de verzorgingsstaat op: armoede. Veelal werken maatregelen van de overheid (zoals bijstandsregelingen en verplichte cursussen) ineffectief of zelfs contraproductief om mensen de armoede uit te helpen. Bovendien is het huidige systeem fraudegevoelig, waardoor er veel geld gaat naar controle. Dit geld, dat wordt besteed aan controle-instanties, ineffectieve cursussen en bureaucratie kan nu direct worden gegeven aan de mensen die het daadwerkelijk nodig hebben.

Doordat het basisinkomen mensen een bestaanszekerheid geeft, kunnen mensen meer tijd besteden aan zelfontplooiing en scholing; twee belangrijke factoren in de toekomstige economie. Ook zal er meer mantelzorg, vrijwilligerswerk en ander onbetaald werk met een grote maatschappelijke bijdrage plaatsvinden.  Op deze manier verbetert het basisinkomen de deelname van mensen aan de samenleving.

 

Het jaar met een basisinkomen heeft mijn leven veranderd. – Anne van Dalen (54)

 

Hoe kan het basisinkomen gefinancierd worden?
Maar is het basisinkomen wel betaalbaar? Het antwoord is simpel: waarschijnlijk wel. Doordat het basisinkomen onvoorwaardelijk is, kan het complete bureaucratische orgaan van uitkeringen, toeslagen en aftrekposten worden opgeheven, evenals het loonsalaris van de desbetreffende ambtenaren.  Bovendien zal de koopkracht stijgen, waardoor een groot deel van de kosten door middel van belastingen terug zal komen bij de overheid. Externe factoren spelen ook mee. Armoede kost de Nederlandse staat enorm veel geld vanwege criminaliteit, gezondheidszorg, jeugdhulp, etcetera. Doordat armoede bestreden zal worden, zullen deze kosten enorm verminderen en zal het basisinkomen in feite zichzelf financieren.

Maar er zijn wel grote bezwaren tegen het basisinkomen. Er zijn veel aannames over de gevolgen, terwijl er nog onvoldoende onderzoek is geweest om te weten wat de effecten van het basisinkomen in de praktijk zullen zijn. Daarom geeft de Nederlandse overheid toestemming aan verschillende gemeentes om het basisinkomen en zijn effecten te onderzoeken.

Echter zullen de meeste onderzoeken niet volledig betrouwbare resultaten opleveren. De experimenten zijn te kleinschalig, over een te korte tijdsperiode gemeten en zijn terughoudend in het uitvoeren van het volledige ideaal van het basisinkomen.

 

De moeilijkheid is niet zozeer het ontwikkelen van nieuwe ideeën, maar het ontsnappen aan de oude’ – John Maynard Keynes

 

Wat zal er nu gaan gebeuren?
Of het idee ook in de Nederlandse politiek terecht zal komen is maar de vraag. Het politieke klimaat in Europa verschuift steeds meer naar rechts, terwijl het basisinkomen – onterecht – als een links idee wordt gezien. Bovendien is de Nederlandse staat toch enigszins terughoudend met het toelaten van experimenten die in hun ogen ”te ver gaan”. Zo werd dit jaar nog een experiment in Terneuzen verboden omdat het volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tegen de participatiewet inging.

Ook is er nog niet genoeg draagkracht voor het idee onder de bevolking. Zo kreeg de Basis Inkomen Partij (De BIP) in Nederland nauwelijks media-aandacht en geen enkele zetel bij de verkiezingen.  In Zwitserland werd in juni 2016 het idee nog bij een referendum weggestemd met een ruime meerderheid van 77,8%. Het zal dus de vraag zijn hoe de groeiende aanhang voor het basisinkomen zich zal ontwikkelen en of er draagkracht in de komende jaren zal ontstaan.

 

Door: Quinten Torre
Foto: © PYMNTS.com 2017

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *