Voorzitterschap Raad van de EU: Nederland baas van Europa

Het zal de politicologische medemens vast niet ontgaan zijn: van 1 januari tot en met 30 juni vervult Nederland voor de twaalfde keer de rol van voorzitter voor de Raad van de Europese Unie. Dit is allemaal leuk en aardig een feestje, maar wat houdt zo’n Europees voorzitterschap nou in? En wat gaat Nederland doen als voorzitter?

Essentieel voor de Unie
Het voorzitterschap voor de Raad van de Europese Unie (ook wel Raad van Ministers genoemd of de Raad) is een plicht die iedere lidstaat van de Europese Unie hoort te vervullen. Het is niet een functie die één persoon uitoefent, maar wordt door de zittende regering van een land uitgevoerd. Deze functie is in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat de verschillende instituten die de Europese Unie samen uitmaken goed en harmonieus functioneren. Zo zullen de Nederlandse ministers die in de Raad zetelen ervoor moeten zorgen dat de Raad goed wordt vertegenwoordigd in het Europees Parlement en in de Europese Commissie. Zij werken dus samen om beleid te maken.

Daarnaast houden de Nederlandse ministers contact met allerlei internationale organisaties en landen. Ze vergaderen met hoofden van NGO’s, representeren de EU tijdens werkbezoeken aan landen die niet lid zijn van de Unie, en coördineren de samenwerking tussen leden van de Europese Unie. Zij doen dit overigens niet voor ieder beleidspunt. Zo vallen veiligheidsbeleid en buitenlandbeleid buiten de bevoegdheden van de Raad. Hier houdt de Hoge Vertegenwoordiger zich mee bezig. Daarnaast onderhoudt de vaste voorzitter van de Europese Raad contact met regeringsleiders en staatshoofden.

Tenslotte heeft de voorzitter van de Raad de taak om te bepalen waar de Europese ministers zich het komend half jaar voornamelijk mee bezig gaan houden. Zo kunnen de Nederlandse ministers bepaalde items op de agenda van de Raad zetten en ook prioriteiten stellen waar ze zich mee bezig gaan houden. Echter, dit houdt niet in dat zij hun punten ook door kunnen drukken: als de voorzitter niet meer onpartijdig is, bestaat er het risico dat andere landen gaan tegenwerken en dat consensus niet wordt bereikt.

Nederland als de voorzitter
Wat zijn de topics die terugkomen in het Nederlands voorzitterschap? De uitgangspunten van het Nederlandse voorzitterschap zijn een innovatieve Unie, een Unie die zich beperkt tot hoofdzaken en een Unie die verbindt. Nu zal je eerste reactie vast ook wel net als die van mij zijn: “Goh, wat lekker vaag weer, Nederland.” Maar deze uitgangspunten bouwen voort op de strategische jaaragenda van 2015, waarin de Raad een vijftal belangrijke topics heeft vastgesteld. Daaronder vallen dingen als groei van de Europese economieën, meer werkgelegenheid, bescherming van de burgers, toekomstgericht klimaatbeleid, en een sterke mondiale concurrentiepositie voor de EU. Maar nu even wat concreter. Nederland heeft voor diens drie uitgangspunten ook plannen bedacht. Laten we daar eens naar kijken.

Tsjechische shirts of minder bescherming?
Nederland wil een innovatieve Unie. Dit is een van de hoogste prioriteiten die de Nederlandse ministers willen stellen. Ze willen economische vernieuwing en een sterke concurrentiepositie voor Europa creëren. Onder andere door in te zetten op een sterkere digitale markt, minder belemmeringen voor innovatie in de interne markten, en nationale beleidshervormingen willen de ministers dit bereiken.

Een sterkere digitale markt is mooi. Met minder gedoe bij online transacties zal het makkelijker zijn om dat ene shirt van dat bandje in Tsjechië vanuit je kamer te kopen. Maar is dat genoeg om tegenwicht te bieden aan verdere neo-liberalisering? Minder regeltjes en minder regulatie. Dat klinkt mooi. Maar werkt dat voornamelijk voor de consument, voor de werknemer? Of werkt dat juist voor (grote) bedrijven?

Welke hoofdzaak?
Een Unie die zich beperkt tot hoofdzaken. Dit komt erg overeen met het gedachtegoed van een innovatieve Unie. De EU moet minder doen aan regelgeving, en zich echt beperken tot de meest belangrijke zaken. Wat zijn “hoofdzaken” volgens Nederland? Zijn dit items als milieu, onderwijs, cultuur, Europese integratie, werkloosheid, armoede, mensenrechten, of defensie? Of moet de EU zich voornamelijk bezighouden met economische ontwikkeling en het afweren en managen van de vluchtelingen die naar Europa komen?

Keuzevrijheid of zelf beslissen?
De Nederlandse voorzitters willen ook een Unie die mensen verbindt. Nationale overheden moeten inniger samen gaan werken met de Europese instituties. Ook moeten burgers en overheden meer samen gaan werken, waardoor de democratische legitimiteit wordt vergroot. Om dit voor elkaar te krijgen moet de EU transparanter en democratischer functioneren.

Meer democratie ben ik helemaal voor. Mensen moeten meer mogelijkheden krijgen om mee te beslissen hoe hun levens ingericht kunnen worden. Echter, vraag ik me wel af hoe dit gaat gebeuren. Krijgen burgers vaker instemmingsrecht op punten waar ze geen substantieel alternatief voor kunnen krijgen à la 3,00002% of 3,00001% bezuinigen? Of komen er meer participatorische alternatieven waar burgers zelf met voorstellen kunnen komen, in tegenstelling tot de dagelijkse realiteit van het regenteske politieke systeem dat nu heerst over de burgers?

Al met al heeft het voorzitterschap van Nederland voor de Raad goede potentie. Meer innovatie, meer aandacht voor hoofdzaken, en meer verbinding tussen instituties en burger. Maar toch lijkt het in vage en fijne woorden mooier dan dat het in concrete daden (kan) worden gedaan.

Dit artikel is geschreven door Peter Bruning, derdejaars student sociologie. Lees ook zijn artikel over zelf-radicalisering.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *