Koude Oorlog SINO-VS waarschijnlijk en wenselijk?

Wanneer er wordt gespeculeerd over het eventuele uitbreken van een Koude Oorlog tussen de Verenigde Staten en China, wordt er vaak benadrukt dat de zwakke en kleinere Aziatische landen hier de dupe van zullen zijn. Het betreft kleine landen die lid zijn van ASEAN. ASEAN staat voor een verbond tussen Zuidoost Aziatische landen. In eerste instantie ging het om samenwerking op cultureel en politiek gebied, tegenwoordig is de economische samenwerking het meest belangrijk. Binnen de ASEAN bestaan er grote verschillen, een goed voorbeeld van twee uitersten zijn Singapore en Cambodja. De veelal gehoorde mening is dat zwakke Aziatische landen er op achteruit zullen gaan, wanneer een Sino-Verenigde Staten Koude Oorlog uitbreekt. De mening is gebaseerd op het idee dat de Koude oorlog tussen de Verenigde Staten en Sovjet-Unie de wereld verdeelde in twee kampen.

In hoeverre zijn deze speculaties gegrond als we de Koude Oorlog tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten als voorbeeld er bij pakken en dit toepassen op het huidige Azië?

Vlak na de Tweede Wereldoorlog was er sprake van isolationisme onder de Amerikaanse bevolking, als gevolg daarvan was er weinig binnenlandse steun voor het Marshall plan, ondanks de robuuste handelsrelaties die de Verenigde Staten met Europa erop nahield. Lawrence Kaplan, een expert op gebied van transnationaal bondgenootschap, analyseerde de vijf landen; Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België, Nederland en Luxemburg als drijvende kracht achter de NAVO. In 1948 probeerde dit vijftal door middel van het ‘Brussels Pact’ de Verenigde Staten te strikken als bondgenoot in geval van een aanval op één van deze vijf landen. De West-Europese landen lobbyde flink om de onvoorwaardelijke militaire steun van de Verenigde Staten te ontvangen, dit terwijl de Verenigde Staten een vrij bescheiden vorm van steun in gedachten had.

In de periode van de Koude Oorlog en de Russische dreiging in Europa probeerde de West-Europese landen de Verenigde Staten zo dicht mogelijk achter zich te scharen. Dit staat in sterk contrast met het idee dat de Verenigde Staten de meeste pogingen deed de West-Europese landen aan Amerikaanse kant te krijgen. Dit was ook het geval bij Zuid-Korea en Taiwan. Beiden zochten (militaire) steun van de Verenigde Staten als gevolg van dreiging vanuit Noord-Korea en China. Opnieuw werd de inmenging van de Verenigde Staten groter dan eerder bedoeld was. Een goed voorbeeld hiervan is Zuid-Korea en Taiwan die beide investeerden in een onafhankelijk nucleair wapen programma, dit met de ontvangen geldelijke steun van de Verenigde Staten.

Toen de grootste angst voor een Sovjet-Unie invasie voorbij was, probeerden landen als Frankrijk en West-Duitsland hun autonomie die zij door het Marshall plan hadden verworven meteen in te zetten. Frankrijk trok zich vrijwel direct terug op militair gebied. West-Duitsland probeerde door middel van “Ostpolitik”, wat toentertijd als antiwesters beleid werd beschouwd, meer nationale belangen te behartigen. Beiden gebeurtenissen bleken een doorn in het oog voor het Amerikaanse beleid

De staten die zich niet direct bedreigd voelden, gebruikten de Koude Oorlog op een manier om hun eigen positie te versterken. Deze tactiek is niet iets wat alleen maar voorkwam in de Koude Oorlog. Tijdens de 18e en 19e eeuw maakte de Verenigde Staten gebruik van de competitie tussen Europa en andere grootmachten, met als gevolg een hier versterkte economische positie aan over te houden. Een ander voorbeeld is de Noord-Koreaanse leider Kim Il Sung die het Sino-Sovjet geschil inzette voor het behartigen van ‘zijn’ nationale belangen.

Wellicht is de beschreven tactiek ook toepasbaar op de huidige situatie in Azië. Op het moment staan landen als de Filipijnen en Japan niet op al te goede voet met China. Deze landen hebben daardoor sterk de neiging hebben zich tot de Verenigde Staten te wenden. Zo heeft de Verenigde Staten vorig jaar een verdrag met de Filipijnen gesloten waarin de Verenigde Staten belooft zijn militaire steun te vergroten. Dit als reactie op de spanningen in de Zuid-Chinese zee. Net als in de tijd van de Koude Oorlog zal de Verenigde Staten deze militaire steun in een vorm gieten dat het Amerikaans belang het meest wordt gediend.

Naar verwachting zal de Verenigde Staten niet zo dwingend zijn om Japan en de Filipijnen aan de Amerikaanse zijde te krijgen, als Japan en de Filipijnen zullen zijn om de Verenigde Staten aan hun kant te krijgen. Landen die niet meteen een directe dreiging ervaren van één van de grootmachten, zullen de situatie hoogstwaarschijnlijk benaderen op een manier waarin hun nationale belang het meest wordt behartigd. Dit zal inhouden dat zij geen kant kiezen en zich op neutraal vlak zullen proberen te begeven. Een voorbeeld zou kunnen zijn dat Zuid-Korea qua economische relaties dicht bij China probeert te blijven, terwijl ze aan de andere een Veiligheidsverdrag met de Verenigde Staten tekenen. Dit laatste om zich in te dekken voor het aangaan van hun risicovolle beleid. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de grootmachten bang zijn om invloed te verliezen bij deze kleine landen, wanneer deze steeds meer de “Koude” situatie zullen uitspelen. Op deze manier zullen de kleine zwakkere Aziatische landen het meest profiteren van een Koude oorlog tussen China en de Verenigde Staten. Een koude oorlog in Azië kan dus een wenselijke situatie creëren voor kleine Aziatische landen. De uiteindelijke angst van de grootmachten om invloed te verliezen in deze landen, zal de Koude Oorlog hoogstwaarschijnlijk doen bedaren.

Dit artikel is geschreven door Lisan Bijdevaate

Bronnen

Keck, Z. ( 2014). US-Philippines Reach Deal on US Military Access. The Diplomat.

Thayer, B. (2014). Tensions Set To Rise In The South China Sea. The Diplomat.

Keck, Z. (2013). Why Asia Should Welcome a US-China Cold War. The Diplomat.